Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu’nda yapılan son revizyonla, gıda etiketleri ve ürün sunumlarına ilişkin değişiklikler getirildi.
Çocukların korunması, tüketicinin yanıltılmasının önlenmesi ve etiketlerde kullanılan ifadelerin netleştirilmesini hedefleyen düzenlemeyle çocukların fiziksel ve psikolojik gelişimini olumsuz etkileyebilecek ürün tasarımlarına sınırlama getirildi. Şiddeti özendiren veya çocuklar üzerinde olumsuz algı oluşturabilecek şekil ve ambalajlarla gıdaların piyasaya sunulması yasaklandı. Kılavuzda; klozet, silah, kafatası, beyin, göz, ayak gibi figürlerin ürün tasarımında kullanılmasının uygun olmadığı açıkça belirtildi. Buna karşılık, gülümseyen yüz veya nazar boncuğu gibi görsellerin bu kapsamda değerlendirilmediği ifade edildi.
YANILTICI GÖRSEL VE İFADELER YASAK
Düzenlemeyle, ürün ambalajlarında kullanılan görseller ve ifadelerin tüketiciyi yanıltmaması için kapsam genişletildi. Özellikle; üründe gerçek meyve yerine aroma kullanılıyorsa, o meyvenin gerçek görselinin kullanılması yasaklandı. ‘Peynirli’, ‘çilekli’ gibi ifadelerin yalnızca ilgili bileşenin gerçekten kullanılması halinde yazılabileceği vurgulandı. Sadece aroma içeren ürünlerde mutlaka ‘aromalı’ ifadesinin yer alması zorunlu hale getirildi.
'EV YAPIMI, TAZE, GÜNLÜK' İFADELERİNE SINIRLAMA
Tüketiciyi yanıltabilecek pazarlama ifadelerine de kısıtlama getirildi. Endüstriyel üretim ürünlerde ‘ev yapımı’ ifadesi tamamen yasaklandı. ‘Yüzde 100 doğal’, ‘en doğal’, ‘hakiki’ gibi abartılı ifadelerin kullanımı kaldırıldı. ‘Doğal’ ifadesinin kullanılabilmesi için ürünün hiçbir katkı veya ilave bileşen içermemesi şartı getirildi. ‘Taze’ ve ‘günlük’ ifadeleri için de net kurallar belirlendi. ‘Günlük’ ifadesi yalnızca raf ömrü 24 saat olan ürünlerde kullanılabilecek. Ambalajlı ürünlerde ‘taze sıkılmış’, ‘fırından taze’ gibi ifadelerin kullanımı yasaklandı. Dondurulmuş veya işlenmiş ürünlerde ‘taze’ ifadesine izin verilmeyecek.
VEGAN ÜRÜNLERE YENİ KURALLAR
Vegan ve vejetaryen ürünlere ilişkin düzenlemeler de güncellendi. Buna göre; bitkisel ürünlerde ‘süt’, ‘peynir’, ‘yoğurt’ gibi hayvansal çağrışım yapan ifadeler kullanılamayacak. ‘Vegan peynir’ gibi isimlendirmeler yasaklanırken, ‘bitkisel bazlı içecek’ gibi ifadeler kullanılabilecek. Ürünlerin hayvansal gıdaların yerine geçiyormuş gibi tanıtılması da sınırlandırıldı. Revizyonla birlikte ‘katkısız’ ve ‘içermez’ ifadelerine de standart getirildi. ‘Yüzde 100 katkısız’, ‘tamamen katkısız’ gibi ifadelerin kullanımı yasaklandı. Bir ürünün içermediği bileşenler üzerinden pazarlama yapılmasının önüne geçildi. ‘Palm yağı içermez’, ‘glukoz şurubu içermez’ gibi ifadelerin yanıltıcı olabileceği gerekçesiyle kullanımı sınırlandı.
MENÜLERDE İÇERİK BİLGİSİ YER ALACAK
Gıda etiketlerinin artık sadece bilgi vermesi değil, aynı zamanda tüketicinin doğru ve bilinçli tercih yapmasını sağlayacak şekilde açık, net ve yanıltıcı olmayan bir yapıda olması zorunlu hale getirildi. Toplu tüketim yerlerinde gıdanın bileşenleri ve enerji değerine ilişkin yapılacak bilgilendirme, tüketici tarafından kolayca görülebilecek, açıkça okunabilecek şekilde; menüler, yazı tahtaları, broşür, karekod, dijital ekran ve benzeri araçlar vasıtasıyla yapılabilecek.
1 TEMMUZ'A KADAR SÜRE VERİLDİ
Bakanlık, işletmelerin bu teknik altyapıya uyum sağlayabilmesi için kademeli bir geçiş takvimi belirledi. Ulusal çapta zincir şeklinde faaliyet gösteren toplu tüketim yerleri için 1 Temmuz 2026 tarihine kadar, küçük ölçekli esnaf ve işletmelere enerji (kalori) bildirimi gibi düzenlemeler için 2027 yılı sonuna kadar süre tanındı.
CANLI YAYINDA HİLEYİ ANLATTI! "YÜZDE 2 BİLE DEĞİL"
Ülke’de bu sabah programının sunucusu Şahin Karakaya, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından tüketiciyi yanıltan gıda etiketleri ve ambalaj tasarımlarına yönelik kapsamlı düzenlemeyi canlı yayında anlattı.
Yanıltıcı etiketlere örnek veren Karakaya, “Kavanozun üzerinde öyle bir fındık göstermiş ki; fındıklı çikolata zannediyorsun! Üzerindeki fındık kavanozdan neredeyse daha büyük. Kavanozun arkasını çevirip etiketteki fındık oranına bakıyorsun yüzde 2 bile değil. Etikete bal koymuş akıyor! ‘Bu hakiki bal’ diyorsun. Etikete bakıyorsun balın yanından geçmemiş. Glikoz şurubunu basmış basmış. İnsanlara bal diye satıyor.” sözlerine yer verdi.
“ALLAH ŞAHİTTİR YÜZDE 0.05 FALAN!”
Sunucu Karakaya, çocukları ile birlikte şahit olduğu bir olayı da şu sözlerle anlattı:
“Bir yaz günü bir yere gidiyoruz. Çocuklar yolda soğuk meyve suyu istediler. Durdum paketli meyve suyu alacağım. Üzerinde çilek yazıyor ancak içindeki oran Allah şahittir yüzde 0.05 falan! Yüzde 1 değil. Ne yapmış suyu koymuş içine basmış esansı. Ama çilekli meyve suyu yazıyor üzerinde. Bunu yapmayın."
“BUNUN BEN TAKİPÇİSİ OLACAĞIM”
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın “yanıltıcı görseller tarih oluyor” hamlesini anımsatan Karakaya, “Bunun ben takipçisi olacağım. Bakalım gerçekten tarih olacak mı, olmayacak mı? Gerekirse her gün Ticaret Bakanlığı’nı arayıp gerekli mercilere de şikâyetlerimi ileteceğim. Halkı aldatan etiketleri siz de şikayet edin lütfen” mesajını verdi.