Tarladan markete uzanan fiyat vurgunu soruşturmasında çarpıcı detaylar ortaya çıktı. İstanbul merkezli 22 ilde yürütülen soruşturmada, tarladan markete uzanan fiyat zincirindeki büyük vurgun deşifre edildi. Çiftçinin 5 liraya sattığı ürünün dev market zincirlerinde 100 liraya sattığı ortaya çıktı.
Yaşanan bu sürece ÜLKE TV canlı yayınına katılan TÜKONFED (Tüketici Konfederasyonu) Hukuk Komisyonu Başkan Vekili Dr. Mücahit Saraçlı, tepki gösterdi.
Haberin videosunu izlemek için tıklayın 👇🏼
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında, tarladan market rafına uzanan fiyat zincirindeki usulsüzlükler gün yüzüne çıkarıldı. Sosyal medya hesabından açıklama yapan Adalet Bakanı Akın Gürlek, "Tarladan markete fiyat yolculuğu mercek altına alındı." dedi.
Ticaret Bakanlığından Hal Kayıt Sistemi ve Tarım ve Orman Bakanlığından Çiftçi Kayıt Sistemi verilerinin temin edildiğini bildiren Gürlek, Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığınca kapsamlı bir rapor hazırlandığını kaydetti.
41 ŞÜPHELİ İÇİN GÖZALTI KARARI
Soruşturma kapsamında yaklaşık 1.029 çiftçinin beyanına başvurularak ürünlerin üreticiden hangi bedelle çıktığı ve tedarikçilere hangi şartlarda ulaştığı incelendi. Dosya kapsamında 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verilirken, İstanbul merkezli operasyonla 22 ilde toplam 109 iş yeri ve ikamette eş zamanlı arama başlatıldı.
HAL KAYIT VE ÇİFTÇİ KAYIT SİSTEMLERİ İNCELENDİ
Soruşturma dosyasında ürünlerin tarladan çıkıp market rafına ulaşana kadar geçtiği süreç detaylandırıldı. Üreticiden çıkan fiyatın hangi aşamalarda yükseldiği, aynı ürünün farklı marketlerde neden ciddi fiyat farklarıyla satıldığı ve zincirin hangi noktalarında maliyetlerin artırıldığı araştırıldı.
VDK tarafından hazırlanan iki kapsamlı raporda 41 riskli mükellef ayrıntılı şekilde incelendi. Vergi müfettişleri; çiftçi beyanlarını, müstahsil makbuzlarını, e-faturaları, Hal Kayıt Sistemi verilerini ve şirket kayıtlarını karşılaştırdı.
"ÇİFTÇİ 6-8 LİRA DEDİ, MAKBUZ 28 LİRA YAZDI"
İncelemelerde bazı tedarikçilerde üreticinin gerçek satış bedeli ile belgelerde gösterilen alış maliyeti arasında ciddi farklar olduğu tespit edildi. Raporlardaki en çarpıcı örneklerden biri mandalinada ortaya çıktı.
Bir üreticinin 6-8 lira seviyesinden sattığını beyan ettiği mandalina, müstahsil makbuzunda 28 lira maliyetle kayda geçirildi. Firmanın aynı dönemdeki ortalama satış fiyatı ise 31,82 lira olarak belirlendi.
Başka bir örnekte ise mandalinayı 12 liraya sattığını söyleyen üreticinin ürünü makbuzda 31,48 lira olarak görünürken, şirketin ortalama satış fiyatı 31,65 lira oldu. Böylece üretici fiyatı ile şirketin satış fiyatı arasında yaklaşık 20 liralık fark bulunmasına rağmen, belge üzerinde şirket sanki kilogram başına yalnızca 17 kuruş kazanmış gibi bir tablo oluşturuldu.
4 LİRALIK ELMA 9,50 LİRALIK MALİYET OLDU
Benzer usulsüzlüklerin başka ürünlerde de yapıldığı kayıtlara geçti. VDK raporlarına göre, çiftçinin 4-5 liraya sattığını belirttiği sanayi tipi elma 9,50 lira alış maliyetiyle gösterilerek ortalama 9,74 liraya satıldı.
7-12 lira aralığında alındığı beyan edilen patates belgede 20 lira, satışta ortalama 21,91 lira olarak yer aldı. 28-29 lira seviyesinde satıldığı belirtilen çekirdeksiz üzümün müstahsil makbuzunda fiyatı 45 liraya çıkarken, şirketin ortalama satış fiyatı 45,81 lira oldu. 16 liraya satıldığı belirtilen mandalina ise belgede 32 lira, satışta ortalama 35,19 lira olarak kayıtlara geçti.
"35'E SATTIM, MAKBUZDA 70"
Raporlarda limon üreticilerinin ifadeleri de dikkat çekti. Yaklaşık 50 ton limonu 45-50 lira seviyesinden sattığını anlatan bir üretici, "Kendi adıma düzenlenen belgelerde fiyat 64-72 lira arasında gösterilmiş." dedi.
Başka bir çiftçi 25 ton limonu 35 lira fiyatla sattığını belirterek, kendi adına düzenlenen makbuzlarda 70-78 lira fiyat bulunduğunu ifade etti. 35 yıldır çiftçilik yaptığını vurgulayan bir üretici ise ilk kesimde limonu 55 lira, ikinci kesimde 40 lira seviyesinden sattığını ancak belgelerde kilogram fiyatının 70 lira olarak göründüğünü aktardı.
Bir başka çiftçi de ilk kesimde 100 ton limonu 35 lira, ikinci kesimde 100 tonu 40 lira seviyesinden sattığını, buna karşılık kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatların 69-72 lira arasında olduğunu beyan etti.
SADECE FİYAT DEĞİL, TONAJ DA KATLANDI
VDK'nın incelemesinde yalnızca kilogram fiyatlarının değil, satılan ürün miktarlarının da büyütüldüğü saptandı. Bir limon üreticisi 2025 yılında toplam 200 ton limon ürettiğini söylerken, kendi adına 633 ton limon için müstahsil makbuzu düzenlendiğini anlattı.
Başka bir üreticinin 126 tonluk limon satışı 328 ton olarak kayda geçti. Üretici gerçek ticaret hacminin yaklaşık 2,5 milyon lira olduğunu belirtirken, adına düzenlenen belgelerin toplamı yaklaşık 10 milyon liraya ulaştı. Bir muz üreticisi ise yaklaşık 100-140 ton ürün sattığını, buna karşılık adına 192 ton üzerinden makbuz oluşturulduğunu ve 4,63 milyon lira olan gerçek ticaret tutarının belgelerde 8,49 milyon liraya yükseltildiğini bildirdi.
BEYAN 60 MAKBUZ 800 TON!
En dikkat çekici miktar farklarından biri patateste görüldü. Yaklaşık 400-500 ton patatesi 7-12 lira seviyesinden sattığını beyan eden bir üretici adına 1 milyon 741 bin 840 kilogram patatesin 20 lira üzerinden alınmış gibi belgelendirildiği tespit edildi.
Başka bir üretici de yaklaşık 700 ton soğan sattığını söylerken, adına düzenlenen makbuzlarda miktarın 1.855 tona çıktığını ifade etti. Tümen Tarım'a ilişkin incelemede ise yaklaşık 60 ton sarımsak ürettiğini beyan eden bir çiftçinin adına düzenlenen müstahsil makbuzlarında 800 ton sarımsak bulunduğu kayda geçti.
"BEN O FİRMAYA HİÇ MAL SATMADIM"
Müfettişlerin görüştüğü bazı kişilerin beyanları, sahtekarlığın boyutunu gözler önüne serdi. Adlarına milyonlarca liralık müstahsil makbuzu düzenlenmesine rağmen ilgili firmaya hiçbir ürün satmadıklarını söyleyen bazı kişiler, zirai faaliyetlerinin dahi bulunmadığını, bazılarının ise şirket çalışanı olup çiftçi olmadığını anlattı.
Yalnızca belirli ürünleri yetiştirdiğini belirten bir üretici, "Kendi adıma hiç üretmediğim ahududu, incir, böğürtlen, elma ve kayısı gibi ürünler için de belge düzenlenmiş." diye konuştu. Acar Agro dosyasında yer alan bir üretici ise şirketi tanımadığını ve hiçbir ürün teslim etmediğini belirterek, kendi adına gösterilen satışların hayali olduğunu beyan etti.
ÖLÜLER ADINA MİLYONLUK MAKBUZLAR KESİLDİ
Raporların en çarpıcı bulgularından biri, hayatını kaybetmiş kişilerin adına düzenlenen belgeler oldu. Ahmet Demir'e ilişkin incelemede, daha önce hayatını kaybetmiş 49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği ve bu belgelerin toplam tutarının 2 milyon 524 bin 987 lira olduğu tespit edildi.
Bigadiç Derin Tarım dosyasında 6 ölü kişi adına 16 belge ve yaklaşık 5,88 milyon lira, Beta Tropikal dosyasında ise 13 ölü kişi adına belge düzenlendiği raporlara girdi. VDK, ölüm tarihinden sonra düzenlenen bu belgeleri, maliyetlerin istenilen seviyede oluşturulmasına imkan sağlayabilecek önemli bir risk göstergesi olarak değerlendirdi.
TARLADAN DEV MARKET ZİNCİRLERİNE FİYAT YOLCULUĞU
Dosyada, ürünlerin tarladan büyük tedarikçiye, oradan da zincir market kanalına uzanan yolu mali kayıtlarla görünür hale getirildi. Acar Agro'nun 2025 yılında en fazla satış yaptığı şirketin yaklaşık 709 milyon lira ile Yeni Mağazacılık A.Ş. olduğu belirlendi. Aynı yıl Migros'a yaklaşık 21,7 milyon lira satış yapıldığı görüldü.
2026'nın ilk üç ayında da Yeni Mağazacılık'a yaklaşık 193,2 milyon lira, Tarım Kredi Kooperatifine 73,5 milyon lira, Migros'a ise 25,7 milyon lira satış kaydı yer aldı. Raporda ayrıca Akın Tarım'ın ŞOK, Kerem Sebze Meyve'nin BİM ile ticari ilişkileri ortaya konuldu.
İŞTE BEŞ AŞAMALI FİYAT ÇARKI
VDK raporlarının ortaya koyduğu modele göre sistemin ana mekanizmasının beş aşamada şekillendiği tespit edildi.
Buna göre birinci aşamada çiftçi ürünü gerçek piyasa fiyatından satıyor.
İkinci aşamada üretici adına daha yüksek fiyat veya miktarla müstahsil makbuzu düzenleniyor.
Üçüncü adımda bu sayede şirketin kayıtlı alış maliyeti yükseliyor.
Dördüncü aşamada şişirilmiş maliyet satış fiyatına yaklaştırılarak kar marjı kağıt üzerinde küçültülüyor.
Beşinci ve son aşamada ise ürün daha sonra büyük dağıtım ve perakende zincirlerine aktarılıyor.