Mürşid-i kamil silsilelerinin son numunelerinden biri olarak kabul edilen Mehmed Zahid Kotku, 13 Kasım 1980 tarihinde vefat ederek darıbekaya irtihal etmesinin yıl dönümünde eserleri ve tasavvuf anlayışıyla anılıyor.
Tasavvuf tarihine ve tekke geleneğine ışık tutan kaynaklarda, bir mürşid-i kamilin taşıması gereken vasıflar geniş yer tutuyor. Prof. Dr. Mustafa Kara'nın klasikleşmiş "Din, Hayat ve Sanat Açısından Tekkeler ve Zaviyeler" isimli kitabında, tasavvufa ilgi duyanlar için kapsamlı genel kültür bilgileri yer alıyor. Kitabın baş kısmında Prof. Dr. Süleyman Uludağ'ın "Tasavvuf nedir, ne değildir?" anlamında kaleme aldığı sunuş yazısı da konuyu özetleyen temel metinler arasında bulunuyor.
OSMANLI KAYNAKLARINDA MÜRŞİD-İ KAMİL VASIFLARI
Söz konusu eserde, Osmanlı kaynaklarında yer aldığı şekliyle bir mürşid-i kamilin özelliklerine dair önemli detaylar aktarılıyor. Süleymaniye Vakfiyesi'ne göre tekke şeyhinde bulunması gereken vasıflar, "Vaiz ve nasih ve şeyh-i salih, alim, amil ve fazıl ve kamil müfessiri kelam-ı allam ve muhaddisi ahbari nebi, mahrem-i esrar ve gavvas-ı deryayı namütenahi, mürşidi salikin, dinde rasih ve takvada şamih, enisi evtad ve celisi efrad, kaşifi esrarı hakikat ve mazhar envari tarikat olan bir kimesne" şeklinde sıralanıyor.
Balkan coğrafyasından bir mürşid-i kamil örneğinin de aktarıldığı kitapta, Saraybosna'daki Hüsrev Paşa Camii'nin müesseselerinde bulunan tekkeye alınacak şeyhin vasıfları ise şöyle şart koşuluyor:
"Dindar, takva sahibi, yüce şeriatın emirlerini ifa eder, abit, zahit ve evliyanın tavru hareketlerine uyan, namazlarını cemaatle kılan, oruç tutan, zikreden, Kur'an-ı Kerim'i tilavet eden, şehvetlerini yenen ve insanları hidayete sevk edebilecek kabiliyete sahip bir kimse olması."
"ŞERİATIN BULUNMADIĞI YERDE TARİKATIN OLMASINA İMKAN YOKTUR"
Son dönem mutasavvıflarından Mehmed Zahid Kotku da bu vasıfları taşıyan bir mürşid-i kamil olarak öne çıkıyor. Kotku, "Tasavvufi Ahlak" adlı eserinde bu hassas konuya ilişkin tespitlerini aktararak, "Rüyalar vasıtası ile kendilerine irşad izni verildiğini iddia eden şeyh taslaklarına büyüklerimiz 'tarikat hırsızı' diye ad vermişlerdir. Eşrefzade der ki: On sekiz şeyhe vasıl oldum, dördünü kamil buldum, birinde kemale erdim." ifadelerini kullanıyor.
İnsanların Hak'kın zikrini en mühim vazife bilmesi gerektiğini belirten Kotku, aynı eserinde şunları kaydediyor:
"Artık bu beyan olunan hadis-i şeriflerle, insan insaf edip Hak'kın zikrini en mühim bir vazife bilerek, Ehl-i sünnet vel cemaatten olan bir mürebbi bulmalıdır. Bu mümkün olmazsa, bu eser onun için en güzel mürşid ve mürebbi olarak kafi gelir."
Mehmed Zahid Kotku, "Şeriatın bulunmadığı yerde tarikatın olmasına imkan yoktur." sözleriyle de bu konudaki temel ölçüyü kesin bir dille ortaya koyuyor.
DERGAHLARIN TERBİYE OCAĞI NİTELİĞİ
Kotku, "Hadislerle Nasihatler" isimli eserinde ise geçmişten günümüze yaşanan yozlaşmaya dikkati çekerek şu değerlendirmelerde bulunuyor:
"Evvelki zamanlarda tekke denilen dergahlar vardı. Oralardaki kimseler kamil ve mütekemmil kimseler olduğundan oralara devam eden kimseler de insanlıktan nasipleri kadar alırlardı. Buralarda Kur'an'lar okunur, zikirler yapılır, güzel ve ibretli kasideler okunur, nasihatler verilirdi. Buralarda bulunanlar Allah Teala'nın lütfuna, rahmetine, ihsanına nail olurlar, aldıkları feyzlerle ahlakları güzelleşirdi. Dergahlar, aynı zamanda birer terbiye ocağı olduğundan oralara devam edenler, zaman içinde bir bakarsınız pek güzel insanlar oluverirlerdi. Sonraları bu yerler bozulmağa yüz tutmuş ve en nihayet kapatılmış gitmiştir. Şimdi bunların yerlerini kahvehaneler, dans ve balo yerleri almış. 'Allah yardımcımız olsun' demekten başka çaremiz yok."